De Initiatief van de Europese Commissie
Op 6 januari heeft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, een voorstel gedaan om bepaalde fondsen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) eerder toegankelijk te maken en de investeringen in landelijke gebieden te vergroten binnen het nieuwe Meerjarig Financieel Kader (2028-2034). Deze suggestie werd gericht aan de president van Cyprus, Nikos Christodoulides, en aan de voorzitter van het Europees Parlement, Roberta Metsola.
Von der Leyen stelde voor dat lidstaten bij het indienen van hun eerste plannen toegang zouden krijgen tot tot twee derde van de beschikbare middelen voor de mid-term review, in plaats van te wachten tot de gebruikelijke evaluatie. Volgens haar zou deze maatregel de allocatie van ongeveer 45 miljard euro mogelijk maken vanaf 2028.
Voorgestelde Veranderingen in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Volgens de voorstellen blijft het GLB de primaire instrumenten van de EU voor het zorgen van een redelijke levensstandaard voor boeren en het verzekeren van voedselveiligheid op lange termijn. Echter, de nieuwe regelingen richten zich op het versnellen van de toegang tot communautaire middelen.
Naast het verhogen van de directe toegang tot fondsen, wordt voorgesteld om van meet af aan tot twee derde van de normale fondsen voor de mid-term review te kunnen inzetten. Dit zou de mogelijkheid bieden om ongeveer 45 miljard euro vrij te maken, bovenop de bestaande beschikking van 293,7 miljard euro voor het GLB, inclusief een fonds van 6,3 miljard euro gericht op marktstabilisatie.
Flexibiliteit en Crisismanagement
Een ander onderdeel van de voorgestelde maatregel betreft het vergroten van de flexibiliteit in het reactieproces bij crises. Dit zou het gebruik van begrotingsmarges mogelijk maken om boeren te compenseren bij natuurrampen, extreme klimaateffecten of dierziektes. Volgens de leiders van de Commissie zou dit een ongeëvenaard niveau van steun bieden, zelfs hoger dan in de huidige budgetcyclus.
Bovendien wordt voorgesteld dat minimaal 10% van de middelen uit elk nationaal en regionaal plandossier verplicht naar investeringen in landelijke gebieden gaan, wat zou leiden tot een minimum van 48,7 miljard euro, met de mogelijkheid tot uitbreiding tot 63,7 miljard euro via leningen onder het Catalyst Europe-programma.
Invloed op de Europese Landbouwsector
Von der Leyen stelde dat deze instrumenten en budgettaire maatregelen de Europese landbouwers en plattelandsgemeenschappen steun bieden die voorafgaand aan eerder was. Ze benadrukte dat dit de Europese landbouwsector “concurrerender en beter voorbereid” maakt tegen de wereldwijde uitdagingen.
De voorstellen worden nu voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad, waar ze deel uitmaken van de onderhandelingen over het volgende meerjarige EU-budget. Von der Leyen gaf aan dat de Commissie zich blijft inzetten voor het ondersteunen van het wetgevingsproces totdat de definitieve goedkeuring is bereikt.
Reacties uit Italië en Frankrijk
De Italiaanse premier Giorgia Meloni verwelkomde het voorstel van de Europese Commissie als een positieve en significante stap in de onderhandelingen voor het nieuwe EU-budget. Ze stelde dat de extra middelen niet alleen het financieringsniveau bevestigen, maar ook vergroten, wat volgens haar het steunbeleid voor de Europese landbouw versterkt.
Ook de Franse president Emmanuel Macron uitte zijn steun via dezelfde kanalen. Hij stelde dat soevereiniteit op het gebied van landbouw en voedselproductie tot de prioriteiten van Frankrijk behoort en dat de GLB een fundament vormt voor dat beleid. Macron benadrukte dat de voorstellen zullen bijdragen aan het versterken van de steun aan land- en tuinbouwers te midden van toenemende economische en klimatologische uitdagingen.
Vergadering van Landbouwministers en Toekomst van Handelsakkoorden
De initiatieven worden voorbereid op een komende bijeenkomst van de landbouwministers van de 27 EU-lidstaten, gepland op dinsdag in Brussel. Daar zal onder meer worden gesproken over de toekomst van de landbouw en voedselzekerheid binnen de EU, evenals over onderhandelingen met Mercosur, die nog niet zijn afgerond.
Deze bijzondere vergadering van de Commissie moet ook een overzicht bieden van de situatie in de sector en de prioriteiten voor de EU tot 2026 bespreken, waaronder het steunbeleid voor de GLB. Ondanks voortgang in de besprekingen, bevindt het ondertekeningsproces zich nog in een fase van onderhandeling, waarbij Frankrijk en Italië enige bezorgdheid uitten over de timing en inhoud van het akkoord.
