Inleiding
De Europese Commissie heeft bevestigd dat Groenland valt onder de dekking van de clause voor wederzijdse verdediging van de EU, zoals bedoeld in artikel 42.7 van het Verdrag betreffende de Europese Unie (VWEU). Ondanks dat de eilandpositie niet onderdeel uitmaakt van de Unie zelf, wordt het automatisch beschermd doordat het deel uitmaakt van het Deense grondgebied, een lidstaat van de EU. Deze interpretatie werd door bronnen binnen de Europese gemeenschap aangehaald.
De juridische basis voor militaire hulp
Artikel 42.7 van het VWEU, ingevoerd met het Lissabonverdrag, bepaalt dat indien een lidstaat wordt aangevallen door geweld van buitenaf, de overige lidstaten verplicht zijn bijstand te verlenen. Dit geldt voor aanvallen die plaatsvinden op het eigen grondgebied van een lidstaat en de hulp kan variëren van diplomatieke steun tot militaire interventie. Het artikel benadrukt dat de hulpverlening wordt uitgevoerd binnen de beperkingen van het recht op zelfverdediging en met respect voor de politieke neutraliteit van sommige lidstaten, zoals diegenen die neutraal willen blijven in internationale conflicten.
Definitie en toepassingsgebied van artikel 42.7
Voor de toepassing ervan moet aan bepaalde voorwaarden worden voldaan. Volgens het artikel betekent een aanval een gewelddadige actie van buitenaf, afkomstig van een statelijke of niet-statelijke actor. De beslissing om artikel 42.7 in te roepen ligt bij de individuele lidstaten en vereist een politieke keuze. Wanneer de clausule wordt geactiveerd, ontstaat een bindende juridische plicht voor alle EU-lidstaten om bijstand te verlenen aan het aangevallen lid.
De rolle van de NAVO en bestaande afspraken
Hoewel het artikel niet expliciet de rol van de Europese instellingen specificeert, moeten de hulp en samenwerkingen worden afgestemd op de bestaande verdragen van de NAVO. Deze organisatie vormt de kern onder de collectieve verdediging van haar lidstaten. De gezamenlijke afspraken binnen de NAVO worden als basis beschouwd voor de Europese defensie-inspanningen onder het EU-verdrag.
Historische activering en precieze toepassing
Het artikel is tot nu toe slechts eenmaal officieel geactiveerd, en wel door Frankrijk in 2015. Dit gebeurde na de terroristische aanslagen in Parijs van 13 november 2015, waarbij Frankrijk de EU om hulp vroeg en lidstaten aanzette tot een versterkte inzet in de strijd tegen terrorisme. Dit leidde tot de uitbreiding van de Franse operatie Sentinelle, met duizenden soldaten en militair politiepersoneel die nationaal werden ingezet.
De status van Groenland en juridische onzekerheden
Groenland, dat formeel deel uitmaakt van Denemarken, is geen lid van de Europese Unie. Het land verliet de communautaire organisatie in 1985 en heeft sindsdien geen formeel deelnamebeleid meer. Hierdoor bestaat er twijfel over de toepassing van artikel 42.7 indien Groenland zou worden aangevallen, vooral omdat het geen formeel lid van de EU is.
De reactie van de Europese Commissie en de politieke discussies
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, heeft kortgeleden korte antwoorden gegeven op vragen of de EU verplicht zou zijn om in te grijpen in Groenland bij een militair conflict, bijvoorbeeld door de Verenigde Staten. Zij liet weten dat dit geen relevante vraag is op dit moment, en benadrukte dat Groenland deel uitmaakt van de NAVO en dat de veiligheid in het Noordpoolgebied daarom vooral door de NAVO wordt geregisseerd. Offenbar is de Europese Unie betrokken bij de discussie, vooral omdat de Noordpool een strategisch belang heeft en de EU zich bezighoudt met veiligheidskwesties in dat gebied.
De rol van de NAVO en de Europese Unie in de Noordpool
Von der Leyen gaf aan dat de EU de veiligheidsvraagstukken in de Noordpool serieus neemt en dat het continent met de NAVO en met partners, waaronder de Verenigde Staten, samenwerkt. Ze benadrukte dat de veiligheid in het gebied niet alleen voor de NAVO van belang is, maar ook voor de EU en dat verdergaande veiligheidsonderzoeken en -ontwikkelingen plaatsvinden in overleg met de bondgenoten.
Concluderende observaties
Het bewijs dat artikel 42.7 specifiek van toepassing is op Groenland blijft onzeker, vooral vanwege de status van het land binnen en buiten de EU. Toch is het duidelijk dat de EU en haar lidstaten zich bewust zijn van de strategische waarde van de regio en dat de Noordpool een aandachtspunt blijft binnen de veiligheids- en defensiebeleid van de EU.
